Η αναστήλωση ενός οικοδομήματος υψίστης αξίας και σημειολογίας τόσο για την αρχαία όσο και για την σύγχρονη Ελλάδα, είναι μια διαδικασία μακρά και επίπονη. Το αποτέλεσμα όμως δικαιώνει αυτούς που το αναλαμβάνουν, που το υποστηρίζουν και το στηρίζουν αφού μένει ως παρακαταθήκη πολιτισμού για όλους, Έλληνες και ξένους, και για όλες τις επόμενες γενιές.

Η πρώτη, προκαταρκτική φάση της αναστήλωσης της στοάς του Φιλίππου Ε΄στη Δήλο, που αναμένεται στο σύνολό της να διαρκέσει 3 χρόνια, είναι η καταγραφή και ταύτιση των αρχιτεκτονικών μελών που θα ενσωματωθούν στο μνημείο αλλά και αυτών που δεν θα χρησιμοποιηθούν. Το συνολικό μήκος του κτιρίου υπολογίζεται στα 74μ. μήκος και 16μ. πλάτος, ενώ η αρχική του ανέγερση πραγματοποιήθηκε στα τέλη του 3ου, αρχές του 2ου αι. π.Χ.. Η κ. Δήμητρα Μαυροκορδάτου, επικεφαλής αρχιτέκτονας του έργου, που έχει αναλάβει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, μοιράζεται με προσοχή τις σκέψεις της. Με την ίδια προσοχή που αναλαμβάνει και φέρνει εις πέρας έργα μεγάλης αρχαιολογικής και πολιτιστικής αξίας. Εκείνη βρίσκονταν και στην Καρθαία, όπου μαζί με την αξιόλογη ομάδα αρχαιολόγων και συντηρητών απέσπασαν το σημαντικό βραβείο Europa Nostra 2017.

«Έχουμε κάνει μία πρώτη καταγραφή των αρχιτεκτονικών μελών, έναν απαραίτητο καθαρισμό του μνημείου, το οποίο είχε κυριολεκτικά πνιγεί στα χόρτα και στα βούρλα, και έχουμε καταφέρει να αναδείξουμε αρκετά το μνημείο. Τα αρχιτεκτονικά μέλη έχουν αριθμηθεί και έχουν ταξινομηθεί ανάλογα με το πού θα τοποθετηθούν: Στο μνημείο ή σε ξέχωρο σημείο.  Ωστόσο οι κατάλογοι καταγραφής θα επανεξεταστούν σε μία δεύτερη αξιολόγηση. Στις προκαταρκτικές εργασίες εντάσσεται και ο καθαρισμός ενός σημείου, περίπου 600τ.μ., που βρίσκεται κοντά στη θάλασσα, δυτικά του μνημείου, το οποίο αφού καθαριστεί πλήρως, θα επιστρωθεί με μπετόν και εκεί θα τοποθετηθούν τα αρχιτεκτονικά μέλη τα οποία δεν θα χρησιμοποιηθούν στην αναστήλωση του μνημείου.

Με τη βοήθεια ενός τηλεσκοπικού γερανού, ο οποίος θα παραμείνει στον χώρο για περίπου δύο εβδομάδες, θα προχωρήσουμε στις απαραίτητες μετακινήσεις και ταξινομήσεις. Θα απομακρυνθούν αρχιτεκτονικά μέλη μέσα από τη στοά, τα οποία δεν χρειάζονται, και κάποια άλλα θα έρθουν κοντά στην στοά για να υποστηρίξουν τις επακόλουθες αναστηλώσεις.

Η εμπειρία της Καρθαίας μας δίδαξε ότι είναι απαραίτητη η επιμέρους βιντεοσκόπηση όλων των σταδίων των εργασιών γιατί αυτό θα αποτελέσει και την πιο εύγλωττη τεκμηρίωση της δουλειάς μου, ενώ επιπλέον ένα μονταρισμένο υλικό από λήψεις με κάμερα και drones, θα αποτελέσει μία εξαιρετική «ξενάγηση» των εργασιών που θα υλοποιηθούν σε βάθος 3 χρόνων.

Η επιτόπου καταγραφή των αρχιτεκτονικών μελών ανέδειξε 30 αρχαίους λίθους από τον στυλοβάτη, ενώ η αρχική μας εκτίμηση ήταν ότι υπήρχαν μόλις 2! Αυτό σημαίνει ότι θα έχουμε περισσότερο αρχαίο υλικό για να χρησιμοποιήσουμε στην αναστήλωση. Επιπλέον, στο έργο αυτό θα προχωρήσουμε σε τρισδιάστατη αποτύπωση έτσι ώστε να μπορέσουμε να κατασκευάσουμε το απαραίτητο συμπλήρωμα σε ένα CNC μηχάνημα (μηχάνημα χάραξης και κοπής) και να αποδώσουμε με ακρίβεια το τρισδιάστατο μέλος, μειώνοντας παράλληλα και την επιτόπου δουλειά. Με την καλύτερη δυνατή προετοιμασία θα είμαστε κάθε φορά έτοιμοι για να εφαρμόζουμε με ακρίβεια όσα σχεδιάζουμε. Αρχές Νοεμβρίου θα ολοκληρωθεί το σκέλος των μετακινήσεων. Στη συνέχεια θα πραγματοποιηθούν οι μελέτες για τις πλατφόρμες και το σκέλος των αποτυπώσεων. Την άνοιξη θα ξεκινήσουμε και πάλι επιτόπου υλοποιώντας ό,τι δουλευτεί μέσα στον χειμώνα. Αυτός είναι ο προγραμματισμός…».

Αυτόν τον προγραμματισμό θα παρακολουθούμε και θα στηρίζουμε. Με πίστη στη δουλειά των ανθρώπων που το έχουν αναλάβει και στο εξαιρετικό δυναμικό της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.

Ένα νησί –αρχαιολογικό πάρκο ξεκινά να παίρνει «ανάσα».

Η Δήλος στέκει αιώνες αγέρωχη, έρμαιο των ανέμων, λουσμένη στο φως σχεδόν όλες τις ημέρες του χρόνου, αφημένη από ειδικούς και μη, ωστόσο πάντα αξιοθαύμαστη. Τον Οκτώβριο του 2017 η Δήλος ξεκίνησε να ανασάνει και πάλι. Άνθρωποι και μηχανήματα κατέφθασαν στο νησί βάζοντας σε «τάξη» το διασκορπισμένο υλικό των μνημείων που κάποτε φώτιζε τον τότε γνωστό κόσμο.

Στο προκαταρκτικό στάδιο τα αρχιτεκτονικά μέλη αποδείχτηκαν πολλαπλάσια του αναμενόμενου

Τα πρώτα αποτελέσματα από τις προκαταρκτικές εργασίες είναι θετικά αν όχι θεαματικά, αποφέροντας επιστημονικό όφελος κυρίως ως προς τις γνώσεις μας για το σωζόμενο αρχιτεκτονικό υλικό του μνημείου. Έχουν αποψιλωθεί σημαντικές περιοχές του μνημείου και γύρω από αυτό και έχουν ταξινομηθεί, τουλάχιστον προσωρινά, τα στοιχεία που συνθέτουν το αρχιτεκτονικό υλικό, αναβαθμίζοντας έτσι την εικόνα του αρχαιολογικού χώρου, που πριν από τις εργασίες παρουσίαζε εικόνα εγκατάλειψης στις περιοχές αυτές.

Τα αρχιτεκτονικά μέλη που υπολογίζονταν αρχικά αποδείχτηκε ότι είναι πολλαπλάσια κάτι που επιφέρει τροποποιήσεις στα αρχικά δεδομένα του προγράμματος αναστήλωσης της περίφημης στοάς του Φιλίππου Β΄. Οι γνώσεις των ειδικών της αναστήλωσης για το αρχαίο μνημείο εμπλουτίζονται και στα χέρια τους βρίσκεται πολύ περισσότερο αρχαίο «αυθεντικό» υλικό για την τελική φάση της αναστήλωσης, το τελικό αποτέλεσμα της οποίας θα προκύψει με τη χρησιμοποίηση περισσότερων αρχαίων λίθων, θα «κερδίσει» σε αυθεντικότητα και σε αισθητική αρτιότητα.

Ο υπερδιπλάσιος όγκος των αρχιτεκτονικών μελών από αυτόν που αρχικά είχε εκτιμηθεί, αν και μας ενθουσιάζει, έχει «αρνητικές» επιπτώσεις ως προς το αρχικό χρονοδιάγραμμα παράδοσης του έργου και το κόστος που έχει προϋπολογιστεί. Είναι πλέον αυτονόητο ότι θα προκύψουν καθυστερήσεις στην εκτέλεση της αναστήλωσης καθώς αυξάνονται σε όγκο οι προκαταρκτικές εργασίες που αφορούν στην καταγραφή και την ταξινόμηση του μεγάλου αριθμού αρχιτεκτονικών μελών, τα οποία κυρίως εντοπίζονται στο χαμηλότερο επίπεδο της αναστήλωσης, την κρηπίδα και τον τοιχοβάτη –στυλοβάτη, όπου σύμφωνα με την αρχική εκτίμηση θα χρησιμοποιούταν εξ ολοκλήρου νέο υλικό.

Τα 170 αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη που εντοπίστηκαν τώρα μπορούν να ενταχθούν στην αναστήλωση του τοιχοβάτη –στυλοβάτη, όχι ακέραια αλλά συμπληρωμένα με νέο υλικό. Άρα, μειώνεται κατά τι η προμήθεια σε μάρμαρο, προκύπτει όμως η ανάγκη για τρισδιάστατες σχεδιαστικές αποτυπώσεις αρχαίων αρχιτεκτονικών μελών για την κατασκευή των συμπληρωμάτων και για τη συγκόλλησή τους. Επιπρόσθετα δημιουργείται ένα επιπλέον «πρόβλημα», αυτό της διαχείρισης του αρχαίου υλικού που δεν θα ενταχθεί στην αναστήλωση. Ο πολύ μεγαλύτερος αριθμός των αρχιτεκτονικών μελών από την αρχική εκτίμηση θα πρέπει για να ταξινομηθεί ανά είδος, να διαμορφωθούν περιοχές μεγαλύτερης έκτασης.

Η πορεία της αναστήλωσης μας ενθαρρύνει και φαίνεται ότι ήδη εγείρει το ενδιαφέρον των επισκεπτών για το μνημείο, γεγονός που διαπιστώθηκε από όλους τους ανθρώπους που βρίσκονταν στη νησί κατά τις περιόδους εκτέλεσης των εργασιών στη Στοά. Οι επισκέπτες της Δήλου αντιλαμβάνονταν ότι ένα μεγάλο έργο βρίσκονταν σε εξέλιξη και αυτό δεν μπορούσε παρά να τους κινήσει το ενδιαφέρον, αν όχι να τους ενθουσιάσει.

 

Ο Γιάννος Κουράγιος, ο αρχαιολόγος που συνέδεσε την πορεία του με την ανασκαφή και την αναστήλωση του Δεσποτικού, αλλά και την ανάδυση και ανάδειξη του σπουδαίου πολιτισμού που εξελίχθηκε επί σειρά αιώνων στις Κυκλάδες, μιλά με θέρμη για τη δεύτερη φάση της αναστήλωσης στο Δεσποτικό, αναμένοντας με υπομονή το πέρασμα του χρόνου και τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.

«Ξεκίνησε η δεύτερη φάση της αναστήλωσης με τη χορηγία του Ιδρύματος Κανελλόπουλου. Έχουμε προχωρήσει στην αναστήλωση της παραστάδας, του χώρου δηλαδή που «συνέδεε» το εστιατόριο με τον ναό. Η αναστήλωση πραγματοποιείται και με αρχαίο αλλά και με νέο υλικό. Αυτό μας επιβαρύνει τόσο χρονικά όσο και οικονομικά. Ωστόσο πρόκειται για μία βασική προεργασία ώστε να μπούνε τα επιστήλια, και για αισθητικούς αλλά και για στατικούς λόγους, για την καλύτερη δυνατή στήριξη σε δυνατούς ανέμους αλλά και σε ενδεχόμενους σεισμούς. Πρόκειται δηλαδή για έναν ενδιάμεσο τοίχο που «δένει» καλύτερα και στηρίζει. Τη στατική μελέτη έχει αναλάβει ο  πολιτικός μηχανικός Δημήτρης Εγγλέζος  ( ο πολιτικός μηχανικός και του μνημείου της Αμφίπολης) και την αναστήλωση ο αρχιτέκτονας μηχανικός αναστηλωτής, Γουλιέλμος Ορεστίδης.

Αυτές τις ημέρες τοποθετείται και ο δεύτερος κίονας του εστιατορίου, ο οποίος αποτελείται από δύο κομμάτια (σπονδύλους) για την αναστήλωση του οποίου χρησιμοποιείται επίσης αρχαίο και νέο υλικό.

Ταυτόχρονα προσπαθούμε να γίνει η συντήρηση σε όλους τους τοίχους του συγκροτήματος, όλου του ιερού. Για τον σκοπό αυτό έχει αγοραστεί ένα μάρμαρο που να προσομοιάζει με το Παριανό, της Νάξου. Επίσης θα πρέπει να δημιουργηθούν και οι νέες προσόψεις με νέο και αρχαίο υλικό. Οι εργασίες θα κρατήσουν έως τις πρώτες ημέρες του Οκτωβρίου».

Ο χρόνος του αρχαιολόγου περνά αργά, σε μακριές χρονικά φάσεις, με μακρύτερες αναμονές για εγκρίσεις και για την εύρεση πόρων. Ωστόσο, όταν φτάνει η στιγμή, ο χρόνος που σπαταλήθηκε δεν έχει καμιά σημασία, όσο η επίτευξη του ζητούμενου. Η ανάδειξη του μεγαλείου που βρίσκονταν θαμμένο ή κείτονταν ασύνδετο, περιμένοντας να πάρει πνοή και μορφή.

Η μετατροπή του αρχαιολογικού χώρου της Νικόπολης σε αρχαιολογικό πάρκο αποτελεί όραμα της περιφέρειας Ηπείρου, του σωματείου ΔΙΑΖΩΜΑ καθώς και όλων των ανθρώπων που πιστεύουν ακράδαντα πως όλοι οι Έλληνες θα πρέπει να γίνουμε γνώστες της πολιτιστικής μας διαδρομής και να συνειδητοποιήσουμε το βάρος που μας αναλογεί για τις πράξεις μας σήμερα. Ευχαριστούμε τον Αντιπεριφερειάρχη Π.Ε. Πρέβεζας Στράτο Ιωάννου για τη γνωστοποίηση της δράσης μας αυτής στο ευρύ κοινό και συνεχίζουμε!

«ΜΕΓΑΛΗ ΧΟΡΗΓΙΑ 80.000€ ΑΠΟ ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ!
ΚΛΕΙΝΕΙ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΑΤΡΑ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ!
Το Ίδρυμα Κανελλόπουλου ενέκρινε 80.000€ για τη χρηματοδότηση της Οριστικής Μελέτης του Κτιρίου Υποδοχής στον Αρχαιολογικό Χώρο της Νικόπολης, της τελευταίας μελέτης που απαιτείται για να κλείσει ο κύκλος των μελετών της πολιτιστικής διαδρομής στα αρχαία θέατρα της Ηπείρου.

Σαν Περιφέρεια Ηπείρου αισθανόμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι με αυτή την εξέλιξη, καθώς με την εκπόνηση της συγκεκριμένης μελέτης ξεκλειδώνουμε 900.000€ από το ΠΕΠ Ηπείρου για την κατασκευή του συγκεκριμένου έργου και ερχόμαστε ένα βήμα πιο κοντά στη μετατροπή του αρχαιολογικού χώρου της Νικόπολης σε αρχαιολογικό πάρκο.
Ευχαριστώ θερμά το Ίδρυμα Κανελλόπουλου γι αυτή τη μεγάλη χορηγία, καθώς και το Υπουργείο Πολιτισμού, την Εφορία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας και το Σωματείο ΔΙΑΖΩΜΑ για τη βοήθεια τους και ιδιαίτερα τον Περιφερειάρχη κο Αλέξανδρο Καχριμάνη για την αμέριστη στήριξή του».

Ο αρχαιολογικός πλούτος των Κυκλάδων μας δίνει συνεχώς νέα ευρήματα, ενισχύοντας την πεποίθηση πως οι ανασκαφικές έρευνες στον ελλαδικό χώρο θα δίνουν πάντα πλούσιους καρπούς από έναν πολιτισμό που είχε συνέχεια και συνέπεια στη δημιουργία.

Η ανασκαφική ομάδα του τομέα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με επικεφαλής τον καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας Αλέξανδρο Μαζαράκη Αινιάν και σε συνεργασία με την εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων πραγματοποίησε ανασκαφές στην αρχαία πόλη της Κύθνου (σημερινό Βρυόκαστρο) από τις 26 Ιουνίου έως τις 5 Αυγούστου, όπου ήρθαν στο φως σημαντικά ευρήματα από δύο κτίρια, από το νότιο κτίριο 1 και από το κτίριο 2 βορειότερα καθώς και από τη λωρίδα πλάτους 4μ. ανάμεσα στα δύο κτίρια, τα οποία επιβεβαιώνουν αυτό που πιθανολογούνταν από προγενέστερες ανασκαφές, ότι δηλαδή σχετίζονται με τη λατρεία του Ασκληπιού αλλά και με αυτήν της Αφροδίτης.

Τα ευρήματα της πρόσφατης ανασκαφής στην Άνω Πόλη της Κύθνου και η συντήρηση των ανασκαμμένων μνημείων (από το 2002 έως το 2006) της αρχαίας πόλης με τον ιδιαίτερα σημαντικό ναό που βρίσκονταν σε λειτουργία από τον 7ο αι. π.Χ. έως και τον 1ο αι. πχ. ή και τον 1ο αι. μ.Χ., καταδεικνύουν ότι οι δύο περιοχές ενώνονται χωροταξικά διαμορφώνοντας ένα από τα σημαντικότερα ιερά της Κύθνου. Νοτιότερα βρίσκεται και η περιοχή της Ακρόπολης με ιερά που μένει να ανασκαφούν. Ωστόσο, η ευρύτερη περιοχή στο σύνολό της μπορεί στο μέλλον να αποτελεί έναν επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο που μαζί με τα ευρήματα του νέου μουσείου της Κύθνου, θα αναδείξει τον αρχαιολογικό πλούτο της περιοχής και θα τον παρουσιάσει εύγλωττα στους επισκέπτες της.

«Μα, πώς είναι δυνατόν να απεικονίσει κανείς τα πάθη της ψυχής»; Και όμως είναι. Τα 129 εκθέματα που από σήμερα Τρίτη 18 Ιουλίου θα συνιστούν την περιοδική έκθεση του Μουσείου της Ακρόπολης «emotions. Ένας κόσμος συναισθημάτων», το αποδεικνύουν.

Τον Απρίλιο της χρονιάς που διανύουμε η εμπνεύστρια της έκθεσης και εκτελεστική και καλλιτεχνική διευθύντρια του Ωνασείου Πολιτιστικού Ιδρύματος στη Νέα Υόρκη, κ. Αμάλια Κοσμετάτου, επισκέφθηκε τον καθηγητή και Πρόεδρο του Μουσείου Ακρόπολης, κ. Δημήτρη Παντερμαλή με την πρόταση να μεταφέρει την έκθεση στον τόπο της, στον ιδανικό χώρο του Μουσείου της Ακρόπολης.  Ο κ. Πανερμαλής, με «συναισθηματική» παρόρμηση και τόλμη, γοητευμένος από το εγχείρημα, παρέκαμψε τη χρονική δυσκολία και σε συνεργασία με πολλούς άξιους συνεργάτες, μεταξύ των οποίων και οι επιμελητές της έκθεσης, την μετέφερε στους χώρους του Μουσείου.

Αγάλματα, αγγεία και ζωγραφιές στήθηκαν με διαφορετική προσέγγιση από ό,τι έγινε στους χώρους του πολιτιστικού κέντρου της Ν. Υόρκης, σε μία προσπάθεια να απεικονιστεί η αντιπαράθεση του συναισθήματος με τη λογική. Το συναίσθημα είναι καμπύλο, η λογική ευθεία. Το συναίσθημα είναι κόκκινο, με διαβαθμίσεις και διαφοροποιήσεις. Με το σκεπτικό αυτό στήθηκε και η έκθεση. Με κεντρικά γλυπτά τον Έρωτα και τον Πόθο, το φως που εκπέμπει ο έρωτας και ο πόθος και το ημίφως που σκεπάζει τα συναισθήματα της ενοχής, του πόνου, της απελπισίας, ο επισκέπτης κινείται σε μία συνεχή κυκλική πορεία πραγματοποιώντας έναν περίπατο κατά μήκος μιας σπείρας.

Η έκθεση συνοδεύεται από μεγάλα κείμενα, τα οποία βοηθούν στην αποσαφήνιση των περιπλεγμένων συναισθημάτων που απορρέουν από τα μυθολογικά θέματα και επιτυγχάνουν την κατανόηση μεταξύ της αλληλεπίδρασης κειμένου και εικόνας. 12 video δίπλα σε επιλεγμένα έργα πλοηγούν τον επισκέπτη κατάλληλα ώστε να μπορεί να ξεχωρίσει, να αντιληφθεί και τελικά να μοιραστεί τα συναισθήματα για τα οποία τα εκθέματα «μιλούν».

«Αν είχαν φωνή θα ήταν αυτή της Κάλλας και αν είχαν κίνηση θα έμοιαζε με της Πλισέτσκαγια» ανέφερε με συγκινησιακή φόρτιση ο καθηγητής Ιωάννης Μυλωνόπουλος, ένας από τους τρεις επιμελητές της έκθεσης.

Τα συναισθήματα, τα κοινά και διαχρονικά για όλους τους ανθρώπους, σε όλους τους αιώνες και πολιτισμούς, τα συναισθήματα που διαφέρουν μονάχα ως προς τον τρόπο της έκφρασής τους, τα συναισθήματα που μας οδηγούν σε πράξεις –εξοστρακίζουμε ό,τι φθονούμε, λατρεύουμε ό,τι φοβόμαστε, τα συναισθήματα που μας ενώνουν πάνω από τη λογική –the seat of the mind is in the heart υποστηρίζει η ινδική φιλοσοφία –ακολουθούν μία σπειροειδή, συνεχή, continuum ροή, είναι παντού παρόντα στον πολιτισμό μας και μας βοηθούν να κατανοήσουμε την ελληνική τέχνη, τη λογοτεχνία, την ιστορία, την κοινωνία ακόμη και τη θρησκεία.

Κάντε αυτόν τον περίπατο από σήμερα Τρίτη έως και την Κυριακή 19 Νοεμβρίου. Κινηθείτε κυκλικά έχοντας δεξιά σας τα εκθέματα και αφεθείτε στην τέχνη των συναισθημάτων, στην εντύπωση των συναισθημάτων στον ιδιωτικό χώρο –συζυγική αγάπη, μητρική φροντίδα –στο πεδίο της μάχης , στο δημόσιο χώρο, στα νεκροταφεία, στη λατρεία των Θεών και στο φόβο του θανάτου και τέλος στο ΠΑΘΟΣ –στην πάλη που μας θολώνει το μυαλό, στο σκοτάδι που βυθίζει τη σκέψη και οπλίζει πράξεις μίσους,  το χέρι της Μήδειας ακόμη και του ακραιφνούς Έλληνα Αχιλλέα.

Ένας κόσμος συναισθημάτων από μουσεία όλου του κόσμου αποτυπωμένος σε 129 εκθέματα μονολογεί «ποιο είναι το μέτρο που θα έπρεπε να ορίζει τις πράξεις μας;» Περιηγηθείτε και αναρωτηθείτε… http://www.theacropolismuseum.gr/el/content/periodiki-ekthesi-emotions-enas-kosmos-synaisthimaton

Ένα τόσο δα νησί στη μέση του Αιγαίου, ένα νησί που ο ήλιος δεν το εγκαταλείπει σχεδόν ποτέ, έγινε –όχι τυχαία – θρησκευτικό κέντρο ως γενέτειρα του Απόλλωνα αλλά και σπουδαίο εμπορικό κέντρο, με φήμη που παρέμεινε αμείωτη ακόμη και όταν πέρασε στην παρακμή.

Ήδη από τα μεσαιωνικά χρόνια ιστορικοί ερευνητές και αρχαιολόγοι ενδιαφέρθηκαν για τους αρχαιολογικούς θησαυρούς που έκδηλα φανέρωνε το νησί, ενώ το 1772 έγινε και η πρώτη ανασκαφή, όταν το νησί όπως και όλες οι Κυκλάδες υπάγονταν στη ρώσικη αυτοκρατορία. Τα αρχαιολογικά ευρήματα που τότε ήρθαν στο φως οδηγήθηκαν στην Αγία Πετρούπολη και σήμερα εκτίθενται στην πλειονότητά τους στο υπέροχο μουσείο Ερμιτάζ.

Από τότε έως σήμερα, η Δήλος, ανεμοδαρμένη από τους βόρειους ανέμους που καθαρίζουν το Αιγαίο στέκει προκλητική με όσα θαυμαστά έχει ακόμη να φανερώσει και όπως φαίνεται έχει ακόμη πολλά.

Η πρόσφατη υποβρύχια έρευνα που πραγματοποιήθηκε υπό τη διεύθυνση της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων και σε συνεργασία με τη Γαλλική Σχολή, αναφέρει την εύρεση μεγάλου λιμενοβραχίονα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας –μίας εντυπωσιακής κατασκευής 160 μέτρων και πλάτους 40μ. κατασκευασμένη με ογκόλιθους από γρανίτη, εντυπωσιακούς σε όγκο. Επιπλέον, εντοπίστηκαν υπολείμματα ναυαγίου με εκατοντάδες αμφορείς, ενώ φωτογραφήθηκαν δύο ακόμη ναυάγια στο νότιο άκρο της Δήλου, την Χερόννησο και στη Ρήνεια, τα οποία θα πρέπει να έγιναν την περίοδο της ακμής του νησιού (2ος -1ος αι. π.Χ.).

Ωστόσο, οι αμφορείς που πιθανότατα μετέφεραν κρασί και λάδι από τη γειτονική Ιταλία χρονολογούνται τον 2ο με 4ο αι. μ.Χ., γεγονός που καταμαρτυρεί τη συνεχή εμπορική δύναμη του νησιού, ακόμη και μετά την καταστροφή της.

Τα ευρήματα επιτείνουν την ανάγκη να συνεχιστεί η συστηματική υποβρύχια διερεύνηση του νησιού και φυσικά να ενταθεί η «αποκατάστασή» του με την επικείμενη αναστήλωση της Στοάς του Φιλίππου Ε΄ από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και με την υποστήριξη του Ιδρύματος Π. & Α. Κανελλοπούλου. http://www.ancient-origins.net/news-history-archaeology/ancient-remains-and-new-shipwrecks-show-greek-island-delos-was-major-021413

http://www.cnn.gr/style/politismos/story/82690/dilos-arxaioi-thisayroi-toy-ieroy-nisioy-sto-fos

Η υλοποίηση του προγράμματος της μερικής αναστήλωσης της εντυπωσιακής στοάς του Φιλίππου θα γίνει από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Η χρηματοδότηση του προγράμματος, συνολικούς προϋπολογισμού 550.000€ θα γίνει από το Ίδρυμα Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου. Το πρωταρχικό όφελος της αναστήλωσης είναι η προστασία των αρχιτεκτονικών μελών της, τα οποία είναι πολυάριθμα και βρίσκονται διάσπαρτα στο χώρο. Θα συντηρηθούν, θα ταξινομηθούν και θα επανατοποθετηθούν.  Ο χώρος θα απελευθερωθεί και θα γίνει προσβάσιμος στους επισκέπτες, οι οποίοι θα είναι σε θέση να τον κατανοήσουν, ακόμη και αν δεν έχουν εξειδικευμένες γνώσεις.

Η Δήλος αποτελεί έναν από τους γοητευτικότερους ερειπιώνες της Μεσογείου, με κτήρια, ψηφιδωτά, τοιχογραφίες και γλυπτά εξαιρετικής σημασίας. Ακριβώς για αυτό, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων έχει σχεδιάσει ένα πρόγραμμα «διάσωσης» της πολύτιμης αυτής κληρονομίας από τη φθορά του χρόνου και των ακραίων συνθηκών του Αρχιπελάγους αλλά και διαμόρφωσής της με τέτοιον τρόπο ώστε ο χώρος να είναι κατανοητός και εύληπτος από τον επισκέπτη.

Η Στοά του Φιλίππου Ε’, που οικοδομήθηκε στα τέλη του 3ου αι., αρχές του 2ου αι. π.Χ.,  είναι ένα από τα πρώτα μνημεία που συναντά ο επισκέπτης και αποτελούσε αφιέρωμα του Φιλίππου Ε΄ του Μακεδόνα προς τον Απόλλωνα. Η ανάγκη αναστήλωσης του συγκεκριμένου μνημείου απορρέει από τη σημασία του, τη θέση του και τον μεγάλο αριθμό σωζόμενων αρχιτεκτονικών μελών, ενώ η δυνατότητα αναστήλωσης του συνόλου της πρόσοψης και τμημάτων των πλευρικών τοίχων έχει ήδη εξεταστεί από το 2006, με εγκεκριμένη προμελέτη από τον πολιτικό μηχανικό Κ. Ζάμπα, για την αναστήλωση του συνόλου της πρόσοψης και τμημάτων των πλευρικών τοίχων.

Σύμφωνα με το Δελτίο Τύπου της Εφορείας Κυκλάδων «Πρόκειται για ένα επίμηκες ευρυμέτωπο κτήριο, μήκους 71,75 μ. και πλάτους 11,16 μ. χτισμένο από φαιόλευκο μάρμαρο. Η κύρια όψη του αναπτυσσόταν ανατολικά προς την Ιερά Οδό και διαμορφωνόταν με κιονοστοιχία από 16 δωρικούς κίονες, η οποία κατέληγε συμμετρικά σε παραστάδες και τοίχους με τέσσερα παράθυρα έκαστος. Οι υπόλοιπες πλευρές του κτηρίου ήταν κλειστές με συμπαγείς τοίχους. Το κτήριο επεκτάθηκε λίγα χρόνια μετά την κατασκευή του (ίσως ήδη από το 180 π.Χ.) κατά πλάτος και κατά μήκος. Δυτικά προστέθηκε μία ακόμη στοά πλάτους 10,37 μ. και μήκους 89,22 μ., με κιονοστοιχία στην πρόσοψη προς το λιμάνι και με κοινό οπίσθιο τοίχο με τη Στοά του Φιλίππου Ε΄ και βόρεια μία αίθουσα κλειστή στις τρεις πλευρές και με ιωνική κιονοστοιχία δυτικά, σε συνέχεια του οπίσθιου τοίχου της αρχικής Στοάς. Το κτήριο σήμερα διατηρείται στο επίπεδο του θεμελίου, σώζεται, όμως, πλήθος αρχαίων αρχιτεκτονικών μελών, που έχει συγκεντρωθεί μέσα και γύρω από το περίγραμμα του κτηρίου (περίπου 800) καθώς και στον άμεσα περιβάλλοντα χώρο του (περίπου 200). Ο εντυπωσιακός θριγκός* με το χαρακτηριστικό επιστύλιο που φέρει την επιγραφή «ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΜΑΚΕΔΟΝΩΝ ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΙ [ΑΝΕΘΗΚΕΝ]» (Αφιέρωμα του Φιλίππου, βασιλιά των Μακεδόνων, γιού του βασιλιά Δημητρίου, στον Απόλλωνα) σώζεται σχεδόν στο σύνολό του και είναι σήμερα τοποθετημένος κατά μήκος του κτηρίου, στην ιερά οδό, μπροστά από την κιονοστοιχία».

Οι εργασίες αποκατάστασης και αναστήλωσης θα ξεκινήσουν το 2017

*το τμήμα κτηρίου που στηρίζεται στους κίονες και αποτελείται από το επιστύλιο, τη ζωφόρο και το γείσο.

Η Δήλος αποτελεί ένα νησί –μνημείο, ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της παγκόσμιας ιστορίας, το νησί –γενέτειρα του Θεού Απόλλωνα και της Άρτεμης, ένα από τα σπουδαιότερα ιερά στον ελληνικό κόσμο αλλά και το νησί που έως σήμερα παραμένει «πρόβλημα», δεδομένου ότι ο χώρος δεν αναδεικνύει τη σημασία του, ενώ ο επισκέπτης δεν μπορεί να τον «κατανοήσει» και να τον προσεγγίσει ολιστικά.

Εδώ και χρόνια ήταν απολύτως αναγκαία η υλοποίηση αναστηλωτικών επεμβάσεων που θα έδιναν υπεραξία στο νησί και τα οποία θα βοηθούσαν στην αύξηση της επισκεψιμότητάς του. Ωστόσο, σύμφωνα με τον κ. Αθανασούλη, προϊστάμενο της ΕΦΑ Κυκλάδων, οι επεμβάσεις αυτές θα έπρεπε να χρηματοδοτηθούν από χορηγούς.

Το Ίδρυμα ανταποκρίθηκε στο αίτημα της ΕΦΑ Κυκλάδων προσφέροντας χορηγία ύψους €550.000, με την οποία θα γίνει μερική αναστήλωση της Στοάς του Φιλίππου, τα αρχιτεκτονικά μέρη της οποίας βρίσκονται διάσπαρτα στο έδαφος και με την παρέμβαση αυτή ουσιαστικά θα διασωθούν από τη φθορά και τη διάβρωση που επιφέρει η αρμύρα.

«Το 1960, το ζεύγος Γουλανδρή, συγκλονισμένο από την άκρατη αρχαιοκαπηλία στην περιοχή των Κυκλάδων ξεκινά να διασώσει τις λεηλατημένες πρωτοκυκλαδικές και άλλες αρχαιότητές του επαναπατρίζοντάς τες από ιδιωτικές συλλογές και μουσεία του εξωτερικού. Το 1986 ο Νίκος και η Ντόλλη Γουλανδρή κατείχαν τη μεγαλύτερη συλλογή πρωτοκυκλαδικών –κυκλαδικών εκθεμάτων στον κόσμο. Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης ήταν γεγονός. Σήμερα, έπειτα από 30 χρόνια λειτουργίας, το Μουσείο γιορτάζει κάνοντας το αυτονόητο: Φιλοξενεί στο «σπίτι» του κυκλαδικά από διάφορα σημεία της χώρας, από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, από πολλά ακόμη μουσεία των Κυκλάδων και από το Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου. Με τι καλύτερο τρόπο θα μπορούσε να γιορτάσει;» 

Η ξενάγηση ξεκίνησε και εμείς ταξιδέψαμε με μία ανάσα σε έναν από τους παλαιότερους και γοητευτικότερους πολιτισμούς που γέννησε το φως του Αιγαίου. Καταδυθήκαμε στο μαύρο φόντο του σκηνικού, το οποίο συμβολίζει το σκοτεινό πέπλο που τυλίγει τα αναπάντητα ερωτήματα του πρωτοκυκλαδικού –κυκλαδικού πολιτισμού και αναδυθήκαμε στο φως των εκθεμάτων, τα οποία μιλούν τη δική τους γλώσσα προβάλλοντας βουβά τις δικές τους εξηγήσεις. Ξεναγός –ερμηνευτής του πολιτισμού που αγαπήθηκε για τη minimal όψη –άποψή του, ο αρχαιολόγος του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, κ. Παπαμιχελάκης, χειμαρρώδης, πνευματώδης, ετοιμόλογος και περιγραφικός μας σύστησε τις τρεις περιόδους του κυκλαδικού πολιτισμού και μας γοήτευσε με χιούμορ, ερωτηματικά βεβαιώσεις και ανατροπές. Η πρώτη από αυτές, η «γυμνή» αλήθεια ότι ο πολιτισμός που τόσο θαυμάζουμε για την λιτή, primitive εικόνα του, ήταν χρωματιστός, κάτι που σήμερα στα μάτια μας θα φάνταζε μάλλον κιτς.

Η έλλειψη γραφής αφήνει τη φαντασία μας να σαρώσει τα ανασκαφικά δεδομένα για να προσεγγίσει σωστά ή λάθος, κανείς δεν μπορεί να πει με απόλυτη βεβαιότητα, το τι και το γιατί και τελικά να καταλήξει στην παράθεση όλων των επιστημονικών απόψεων και ίσως και στη μέση οδό. Τα τρία ειδώλια με τη διαφορετική θέση των χεριών μαρτυρούν διαφορετικό καλλιτέχνη, διαφορετικά εργαστήρια ή και τα δύο αυτά μαζί; Τα ειδώλια είναι στην πλειονότητά τους γυναικεία και ελάχιστα αντρικά γιατί οι Κυκλαδίτες υμνούν την αναγέννηση της φύσης και μέσα από αυτήν τη γονιμότητα ή αποτελούν λατρευτικές «εικόνες» του θείου όντος που είναι γένους θηλυκού ή και τα δύο αυτά μαζί και ποιος ξέρει τι ακόμη. Τα ευρήματα που βρήκαμε κυρίως σε τάφους ήταν αντικείμενα που κουβαλούσε ο νεκρός όσο ήταν εν ζωή ή τα έφτιαχναν για να τον συνοδεύουν στην επόμενη ζωή; Δυστυχώς η παράνομη και βίαιη απόσπαση ενός αρχαίου ευρήματος από τη θέση του, την ίδια στιγμή το αποσπά από το context, το γενικό του πλαίσιο και την πιθανή εξήγηση του τι ήταν και σε τι χρησίμευε. Κάτι που δεν μπορεί με τίποτα να ανακτηθεί…

Τα 35 μικρά και μεγαλύτερα νησιά του Αιγαίου, με τους μικρούς οικισμούς, που δημιούργησαν αυτό που σήμερα θαυμάζουμε και προσπαθούμε να εξηγήσουμε μας παρουσιάζουν χιλιάδες ευρήματα που εύγλωττα «λένε» αυτό που γνωρίζουμε: Είμαστε ίδιοι διατρέχοντας τους αιώνες. Φέρουμε τις ίδιες αγωνίες, την ίδια ανάγκη για έκφραση και τα ίδια ερωτηματικά. Είναι γιατί «κουβαλάμε» το ίδιο DNA ή τελικά οι μνήμες αποτυπώνονται σε αυτό αναπαράγοντας το ίδιο περίπου μοντέλο ύπαρξης;

Πυρήνας της κοινωνίας ο άντρας και η γυναίκα, η γυναίκα και ο άντρας. Η γυναίκα κυοφορεί και όταν γεννά, φέρει στην κοιλιά της γραμμές, ένδειξη ότι το σώμα ακόμη δεν έχει επανέλθει. Τυχαία περιστατικά, όπως το ακούμπισμα του πήλινου σκεύους σε φύλλα για να στεγνώσει μας «φανερώνουν» τις λεύκες και τα αμπέλια που φύονταν ή καλλιεργούνταν στην περιοχή, ενώ τα κατάλοιπα ελαιολάδου από μικρό δοχείο μας επιβεβαιώνουν ότι ήξεραν να βγάζουν το λάδι από τις ελιές τους και να το χρησιμοποιούν για τους ίδιους ή για τους θεούς τους. Πίνανε κρασί. Παίζανε μουσική και χορεύανε. Καλή ώρα όπως στα πανηγύρια που καλά κρατούν ακόμη στα νησιά, βρίσκονταν για να παίξουν τον αυλό και την άρπα, να σταθούν πλάι πλάι με τα χέρια δεμένα και μάλλον… να χορέψουν. Οι γυναίκες κάθονταν σε σκαμνιά με τα χέρια μαζεμένα και το κεφάλι λίγο ριγμένο προς τα πίσω, όχι από φιλαρέσκεια, αλλά για να τραγουδήσουν. Οι αρχόντισσες ξαπόσταιναν σε καθίσματα με πλάτη, η οποία μάλιστα περίτεχνα ξεχώριζε από την καθήμενη γυναίκα. Κάθε καινούργιο υλικό που είχαν στα χέρια τους, το έκαναν εργαλείο με πρώτη προτίμηση, τα όπλα, τα μαχαίρια, τα εγχειρίδια (στιλέτα), τις αιχμές, τα ακόντια, τα δόρατα, τα βέλη, για προστασία και για επίθεση. Τον χρυσό και τον άργυρο, τον θέλανε για κοσμήματα και διακοσμητικά. Οι άντρες φέρουν τα όπλα και οι γυναίκες τα κοσμήματα. Το μάρμαρο, πλούσιο σε κάποιες από τις Κυκλάδες, το χρησιμοποιούσαν περίτεχνα χρησιμοποιώντας τους χρωματισμούς του με αξιοθαύμαστο τρόπο. Χρώμα υπήρχε παντού. Κόκκινο, πορτοκαλί, μπλε, μαύρο, πράσινο. Με αυτό έβαφαν αντικείμενα κάθε χρήσης, με αυτό έφτιαχναν τα μάτια, τα φρύδια, τα μαλλιά και το στόμα των ειδωλίων. Με αυτό και με τη βοήθεια μιας βελόνας έκαναν τατουάζ. Κάθε τι, κοσμήματα, υλικά, καθίσματα, όπλα, ειδώλια, δηλώνουν την κοινωνική διαφοροποίηση και την ιεραρχία. Ταξιδεύουν με πλοία που φτιάχνουν ακόμη και από έναν και μόνο κορμό, σκαμμένο στη μέση σαν πιρόγα, χρησιμοποιώντας το κουπί σα γονδολιέρηδες. Έτσι πάνε μέχρι τη Μικρά Ασία και την Κρήτη, δηλώνοντας σαφώς την ανάγκη για επικοινωνία, για ταξίδι. Σπείρες παντού, σε τηγανόσχημα, σε βράχους, σε πλάκες, συμβολίζουν τον αέναο κύκλο της ζωής και του θανάτου, ενώ άλλες συνδέονται με ημερολόγια και φυσικά φαινόμενα, όπως σήμερα οι Ορθόδοξοι υπολογίζουμε το Πάσχα με τα φεγγάρια. Το πτηνό, το περιστέρι συμβολίζει τη θεότητα, όπως για εμάς με περιστέρι συμβολίζεται το Άγιο Πνεύμα, ενώ στις κηδείες σπάνε τα κυπελόσχημα αγγεία, όπως εμείς τα πιάτα με τα κόλλυβα. Αυτά και πόσα ακόμη που αν και διαδραματίζονταν από το 3200 έως το 2000π.Χ., ελάχιστα διαφέρουν 5000 χρόνια μετά… Έως τις 9 Απριλίου 2017.