Ένα από τα μεγαλύτερα αναστηλωτικά έργα αρχαίου μνημείου σε εξέλιξη.

Το Ίδρυμα Παύλου & Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου έχει εγκρίνει χορηγία ύψους 550.000 ευρώ, προς την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, για την εκτέλεση του έργου της μερικής αναστήλωσης της στοάς του Φιλίππου στη Δήλο, με το συλλογισμό ότι η Δήλος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας και η εφαρμογή ενός προγράμματος αναστηλωτικών έργων θα μπορούσε να αλλάξει το δηλιακό τοπίο, διασώζοντας την πολύτιμη κληρονομιά του από τη φθορά του χρόνου, επιτυγχάνοντας να καταστήσει το νησί κορυφαίο προορισμό παγκοσμίως.

 

Το μεγάλο έργο της αναστήλωσης της Στοάς του Φιλίππου Ε΄ περνά στην επόμενη φάση με την εγκατάσταση του ικριώματος. Η γερανογέφυρα επί μεταλλικών ικριωμάτων, η οποία διατρέχει όλο το μήκος του υπό αναστήλωση κτηρίου, αποτελεί το βασικό «εργαλείο» για την ασφαλή και ταχεία εκτέλεση των εν εξελίξει αναστηλωτικών εργασιών”. Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.

 

Οι εργασίες αναστήλωσης στο Δεσποτικό ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο και ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο. Τοποθετήθηκαν και τα τρία επιστύλια του ναού και του εστιατορίου και από επάνω η ταινία, πάνω από την οποία θα τοποθετηθούν στην επόμενη φάση, τον Μάιο του 2020, τα τρίγλυφα και οι μετόπες. Στις 9 Νοεμβρίου ο καιρός ήταν ακόμη με το μέρος του Γιάννου Κουράγιου και της πολύτιμης ομάδας του. Τμήμα της σκαλωσιάς απομακρύνθηκε και αποκαλύφθηκε η προσπάθεια ετών.

Η τελευταία δημιουργική φάση αναστήλωσης για τους καλοκαιρινούς μήνες, που ξεκίνησε στα τέλη Μαΐου και ολοκληρώθηκε στις 4 Οκτωβρίου απέδωσε εξαιρετικούς καρπούς. Το νέο υλικό, αριστοτεχνικά φτιαγμένο για να δένει ακριβώς με το παλιό, μεταφέρθηκε με ό,τι μέσο βρίσκονταν στο νησί, ακόμη και με βοηθούς –εθελοντές τους ανθρώπους του Δεσποτικού που μοιράζονται χρόνια τώρα την αγάπη των αρχαιολόγων για την ανάδειξη του ιερού νησιού του Απόλλωνα. Δίπλα στην ομάδα του Γιάννου Κουράγιου, του επικεφαλής αρχαιολόγου που οραματίστηκε αυτή την αναστήλωση 20 χρόνια πίσω και του αρχιτέκτονα του έργου Γουλιέλμου Ορεστίδη, δεκάδες φοιτητές από το εξωτερικό –λάτρεις της αρχαιολογίας. Μαζί, επιστημονική ομάδα και τεχνίτες ανέβασαν στις 15 Ιουνίου την τρίτη κολόνα,  έβαλαν τα επιστύλια του εστιατορίου, συμπλήρωσαν την παραστάδα μεταξύ ναού και εστιατορίου, συγκόλλησαν κίονες του εστιατορίου, συνέχισαν τη νότια πλευρά της παραστάδας,  τοποθέτησαν το επίκρανο. Τις τελευταίες ημέρες των εργασιών, τους επισκέφτηκε ο μεσογειακός κυκλώνας Ξενοφών και δεν πτοήθηκαν. Συνέχισαν τη σκληρή δουλειά κάτω από δύσκολες συνθήκες και ανταπεξήλθαν στις δυσκολίες με χαμόγελο.

«Σήμερα τα μαζέψαμε» μας έγραψε ο Γιάννος και μας έστειλε μερικές ακόμη φωτογραφίες, που αναδεικνύουν αν όχι τον πολυετή κόπο, σίγουρα το αξιόλογο αποτέλεσμα που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο. Τους ευχαριστούμε και συνεχίζουμε να τους στηρίζουμε.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου προκηρύσσει πρόχειρο διαγωνισμό, με ημερομηνία υποβολής προσφορών την 15η Οκτωβρίου 2018 και ώρα 13:00 και ημερομηνία διενέργειας διαγωνισμού την 19η Οκτωβρίου 2018 και ώρα 10:30, για την προμήθεια και εγκατάσταση πλυντηρίου χημικής και θερμικής απολύμανσης χειρουργικών εργαλείων στο Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Αθηνών «Π. & Αγλαίας Κυριακού». Η αγορά του πλυντηρίου αποστείρωσης χειρουργικών εργαλείων θα πραγματοποιηθεί με χρηματοδότηση από τους πόρους του Ιδρύματος Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, με προϋπολογισμό 40.000 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ. Οι όροι και οι προϋποθέσεις συμμετοχής στον διαγωνισμό παρουσιάζονται λεπτομερώς στο σχετικό έγγραφο προκήρυξης του πρόχειρου διαγωνισμού.



ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ_ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΥΡΙΑΚΟΥ

Η αναστήλωση του αρχαϊκού ναού και του εστιατορίου του ιερού του Απόλλωνα στο Δεσποτικό ξεκινούν και πάλι, παράλληλα με τις συνεχιζόμενες από το 2004 ανασκαφικές εργασίες, στις οποίες συμμετέχουν για ακόμη μία φορά φοιτητές από όλο τον κόσμο. Οι 50 επιλεγμένοι φοιτητές θα εργαστούν για έξι εβδομάδες στην ανασκαφή, ενώ στη συνέχεια θα ακολουθήσει η μελέτη των ευρημάτων στο αρχαιολογικό μουσείο της Πάρου

Πολλοί αφανείς ήρωες σε ένα έργο που απαιτεί συνεργασία και συντονισμό

Εκτός από την έντονα κοπιαστική εργασία των εξειδικευμένων μαρμαροτεχνιτών και της υπόλοιπης ομάδας στον αρχαιολογικό χώρο, εδώ και έξι με επτά μήνες το έργο προετοιμάζεται παράλληλα και στην Αθήνα, στο εργοστάσιο κοπής και επεξεργασίας μαρμάρου Δέλτα Μάρμαρα, όπου ο υπεύθυνος κ. Δημήτρης Δημητρόπουλος με την καθοδήγηση του αρχιτέκτονα του έργου κ. Γουλιέλμου Ορεστίδη επιλέγει τους κατάλληλους όγκους μαρμάρου που θα μεταφερθούν στον αρχαιολογικό χώρο αλλά και αυτούς που θα δουλευτούν με ηλεκτρονικό παντογράφο (CNC). Το σύγχρονο αυτό μηχάνημα δίνει στην άμορφη μάζα μαρμάρου τη μορφή ενός αρχαίου αρχιτεκτονικού μέλους: σπόνδυλοι, επιστύλια, κιονόκρανα, αντιθήματα, τρίγλυφοι, μετόπες. Τα νέα μέλη θα μεταφερθούν στο Δεσποτικό και θα συνδεθούν με τα αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη.

Η σύγχρονη τεχνολογία βοηθά σημαντικά τη διαδικασία της ανοικοδόμησης τόσο χρονικά όσο φυσικά και ποιοτικά. Η ομάδα του Δεσποτικού συνεχίζει απρόσκοπτα το έργο της με συμμάχους την τεχνολογία και φυσικά τους ανθρώπους, τεχνίτες, φοιτητές, αρχαιολόγους, αρχιτέκτονες, χορηγούς.

Οι εργασίες της αναστήλωσης της Στοάς του Φιλίππου στη Δήλο εντατικοποιούνται με προγραμματισμό και οργάνωση, ώστε όλα να είναι έτοιμα για την τελική μελέτη του έργου και την απαραίτητη κοστολόγηση των εργασιών όσο και για τη φάση της αναστήλωσης. Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν από τις 10 έως τις 20 Απριλίου, φαντάζουν στους μη ειδικούς, μη ουσιώδεις, σίγουρα καθόλου εντυπωσιακές. Ωστόσο, οι εργασίες αυτές είναι όχι μόνο απαραίτητες αλλά και εξαιρετικά πολύτιμες για όλες τις φάσεις του έργου. Οι αποτυπώσεις του μνημείου με drone αποκαλύπτουν όχι μόνο το εντυπωσιακό εύρος των ευρημάτων αλλά και την ταξινόμησή τους, η οποία θα συνεχιστεί τις επόμενες ημέρες, ώστε να διαπιστωθεί με ακρίβεια ποια ευρήματα «δένουν» με ποια, σχηματίζοντας ένα ενιαίο σύνολο. Ό,τι δεν έχει βρεθεί, θα πρέπει να δημιουργηθεί και να επικολληθεί. Αυτό θα περιλαμβάνει η αμέσως επόμενη φάση, αυτή της μελέτης, η οποία θα οδηγήσει και στην ασφαλή οικονομική εκτίμηση του έργου. Στις εργασίες που πραγματοποιήθηκαν συμμετείχαν αρχαιολόγοι, αρχιτέκτονες, τοπογράφοι, σχεδιαστές και μαρμαροτεχνίτες.

 

Από τις 10 έως τις 20 Απριλίου συγκεκριμένα πραγματοποιήθηκαν:

  1. Τοπογραφική – Φωτογραμμετρική Αποτύπωση του μνημείου

Οι εργασίες πεδίου περιελάμβαναν:

  • Τοποθέτηση φωτοσταθερών σε κατάλληλα επιλεγμένες θέσεις  στον ευρύτερο χώρο της Στοάς του Φιλίππου και μέτρηση των συντεταγμένων τους μέσω του γεωδαιτικού GPS υψηλής ακριβείας που διαθέτει η ΕΦΑΚΥΚ.
  • Επιπροσθέτως μετρήσεις ακριβείας χαρακτηριστικών γραμμικών μεγεθών επί του μνημείου, με σκοπό τη δυνατότητα ελέγχου κλίμακας του τελικού προϊόντος (ορθοφωτοχάρτης)
  • Πραγματοποίηση εναέριων λήψεων με το μη επανδρωμένο αεροσκάφος (drone) της ΕΦΑΚΥΚ, ακολουθώντας πλήρως αυτοματοποιημένη διαδικασία και σχεδιασμό σε πλαίσιο γεωγραφικών υποβάθρων υψηλής ακριβείας. Το αποτέλεσμα χαρακτηρίζεται αφ’ ενός γεωμετρικά άριστο αφού εξασφαλίζονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα στοιχεία πτήσης (ύψος, επικάλυψη αεροφωτογραφιών, θέση φωτομηχανής στο χώρο κ.λπ.) και αφ’ ετέρου πλήρες, αναφορικά με τον αριθμό λήψεων που υπερβαίνουν εδώ τις 1.000 και μάλιστα από χαμηλό ύψος 10 μέτρων.

Τέλος αναφέρουμε ότι  η φωτογραμμετρική επεξεργασία των λήψεων πραγματοποιήθηκε σε σύγχρονο σταθμό εργασίας  με τη βοήθεια εξειδικευμένου λογισμικού  που διαθέτει η ΕΦΑΚΥΚ, αποδίδοντας με εξαιρετική ευκρίνεια και υψηλά μετρικά χαρακτηριστικά  τρισδιάστατο μοντέλο και ορθοφωτοχάρτη ενταγμένο στο  Ελληνικό γεωδαιτικό σύστημα αναφοράς

 

Οι εργασίες πεδίου υλοποιήθηκαν από την ομάδα των:

  • Βάκουλης Θεμιστοκλής, Αρχαιολόγος ΠΕ (ΕΦΑΚΥΚ)
  • Πανάγου Τάνια, Αρχαιολόγος ΠΕ (ΕΦΑΚΥΚ)
  • Μαυροκορδάτου Δήμητρα, Αρχιτέκτονας Μηχανικός ΠΕ (ΕΦΑΚΥΚ)
  • Παπαδαντωνάκης Γεώργιος, Τοπογράφος Μηχανικός ΠΕ (ΓΔΑΜΤΕ / Διεύθυνση Πολιτιστικής Κληρονομιάς Έρευνας & Τεχνικής Υποστήριξης Μελετών & Έργων Αναστήλωσης /Τμήμα Αποτυπώσεων, Γεωπληροφορικής & Κτηματολογίου)
  • Μπία Μαρία, Τοπογράφος Μηχανικός ΠΕ (ΕΦΑΚΥΚ)
  • Φυλάκτος Παύλος, Αρχαιολόγος ΠΕ (ΕΦΑΚΥΚ)
  • Τσακναρίδου Ευαγγελία, Σχεδιάστρια ΤΕ (ΕΦΑΚΥΚ)
  1. Φωτογραμμετρική Αποτύπωση αρχιτεκτονικών μελών

Οι εργασίες πεδίου για τη συλλογή των δεδομένων για φωτογραμμετρική αποτύπωση των αρχιτεκτονικών μελών που θα χρησιμοποιηθούν στην αναστήλωση υλοποιήθηκαν από την ομάδα εργασίας:

  • Ορεστίδης Γουλιέλμος, Αρχιτέκτονας Μηχανικός
  • Αναγνώστου Λουίζα, Αρχιτέκτονας Μηχανικός
  • Κονίδη Αμαλία, Αρχιτέκτονας Μηχανικός

Οι μετακινήσεις των αρχιτεκτονικών μελών για τις ανάγκες της φωτογραμμετρικής αποτύπωσης πραγματοποιήθηκαν από τους μαρμαροτεχνίτες:

  • Μπληγιάννος Χρήστος
  • Σιξάς Ηλίας
  • Σκαρής Γιαννούλης

Οι αναστηλώσεις προχωρούν στη νήσο Δεσποτικό, αργά και σταθερά, όπως αρμόζει στις νόρμες του αρχαιολογικού χρόνου.

Ανηφορίζοντας από τον μώλο προς τον αρχαιολογικό χώρο νιώθουμε κομμάτι της ιστορίας του νησιού. Τότε που οι επισκέπτες έδεναν στον μώλο του Δεσποτικού για να βρεθούν στο Ιερό του. Περνάμε μπροστά από έξι κτήρια –βοηθητικά της λειτουργίας του Ιερού πριν φτάσουμε στον «πυρήνα» του, στο τέμενος. Στεκόμαστε στον λατρευτικό περίβολο της αρχαϊκής περιόδου (6ος αι. π.Χ.) που περικλείει τα δύο πιο σημαντικά κτίσματα του Ιερού, τον Ναό και το Εστιατόριο. Η καλή κατάσταση διατήρησής τους, η ανεύρεση πολλών αρχιτεκτονικών μελών τους και η αρχιτεκτονική και λειτουργική τους αξία για το Ιερό αποτέλεσαν τους βασικούς λόγους που πραγματοποιείται αυτό το μακρύ «ταξίδι» αναστήλωσης που αναμένεται να μας ανταμείψει όλους. Από το 1997 που ξεκίνησαν οι ανασκαφές με επικεφαλής «ανασκαφέα» τον αρχαιολόγο Γιάννο Κουράγιο (Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων) έως σήμερα, η ομάδα του Δεσποτικού με τη συνδρομή χορηγών –Ιδρυμάτων και με αμείωτο ζήλο πέτυχαν να δούμε αναστηλωμένα τμήματα από τις κιονοστοιχίες των δύο κτισμάτων, δύο κίονες του ναού και δύο του εστιατορίου, οι οποίοι «πατούν» πάνω στους στυλοβάτες που συμπληρώθηκαν. Αναστηλωμένο τμήμα του ενδιάμεσου τοίχου του ναού και του εστιατορίου (η αποκαλούμενη παραστάδα), συμπληρωμένο με νέο και αρχαίο υλικό. Ανακατασκευασμένο τον βόρειο (εξωτερικό) τοίχο του ναού, σε ύψος 1μ., επίσης με νέο και αρχαίο υλικό. Ανακατασκευασμένο τμήμα των προσόψεων των δωματίων του ναού και του εστιατορίου. Τοποθετημένα τα κατώφλια (από νέο υλικό) σε δωμάτιο του ναού και του εστιατορίου.

Όλα αυτά που βλέπουμε προϋποθέτουν ότι έχει γίνει συντήρηση των αρχαίων τοιχοποιίων και ότι έχει ολοκληρωθεί πλήρως η ανασκαφή σε αυτή την περιοχή. Προϋποθέτει όμως ακόμη ότι υπάρχει γνώση, διαρκής εκπαίδευση, αστείρευτο μεράκι και ιδιωτική βούληση. Από την ομάδα του Δεσποτικού και από όλους εμάς που τη στηρίζουμε. Το νιώθουμε υποχρέωση. Και καθώς ανεβαίνουμε από τον μώλο προς το Ιερό είμαστε βέβαιοι ότι ακολουθούμε τον σωστό δρόμο.

Η δεύτερη φάση των εργασιών εντάσσεται χρονικά μέσα στο 2018 με στόχο την ολοκλήρωση των προκαταρκτικών εργασιών, οι οποίες αφορούν στα εξής:

Α. Οριστική ταξινόμηση αρχιτεκτονικών μελών

Η οριστική ταξινόμηση των αρχιτεκτονικών μελών της Στοάς και της επέκτασής της που δεν θα χρησιμοποιηθούν στην αναστήλωση προβλέπεται να γίνει στη βαλτώδη περιοχή δυτικά του μνημείου. Για τον σκοπό αυτό θα διαμορφωθεί βάση από οπλισμένο σκυρόδεμα επιφάνειας περίπου 600τ.μ. Ωστόσο, ο βαλτώδης χαρακτήρας της περιοχής επιβάλλει την εκπόνηση γεωτεχνικής και στατικής μελέτης εφαρμογής από πολιτικό μηχανικό. Αμέσως μετά την ολοκλήρωση της μελέτης θα ακολουθήσει η κατασκευή της βάσης και στη συνέχεια η μεταφορά και οριστική ταξινόμηση των μελών ανά είδος.

 

Β. Εκπόνηση οριστικής μελέτης αναστήλωσης της Στοάς

Συνεχίζονται και ολοκληρώνονται οι απαιτούμενες τρισδιάστατες αποτυπώσεις των αρχιτεκτονικών μελών που θα χρησιμοποιηθούν στην αναστήλωση. Παράλληλα, θα γίνει η λεπτομερής σχεδιαστική και φωτογραφική αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης του μνημείου. Μετά τη συλλογή και επεξεργασία των παραπάνω στοιχείων θα συνταχθεί με ασφάλεια η οριστική μελέτη μερικής αναστήλωσης της Στοάς.

 

Γ. Κατασκευή συμπληρωμάτων αρχιτεκτονικών μελών

Οριστικοποιείται η επιλογή του μαρμάρου που θα χρησιμοποιηθεί στην αναστήλωση και η προμήθεια όγκων μαρμάρου, ώστε να ξεκινήσει η επεξεργασία των νέων αρχιτεκτονικών μελών και των συμπληρωμάτων που θα προβλέπει η σχετική μελέτη.

 

Δ. Οργάνωση εργοταξίου για τις αναστηλωτικές εργασίες

Η οργάνωση του εργοταξίου με τον κατάλληλο εξοπλισμό για να διενεργούνται οι απαραίτητες εργασίες συντήρησης και συγκόλλησης των αρχιτεκτονικών μελών και η επιλογή του σωστού συστήματος ανύψωσης, μετακίνησης και τοποθέτησης των ογκωδών αρχιτεκτονικών μελών στις αρχικές τους θέσεις. Η επιλογή του γερανού θα γίνει έπειτα από τη συνεκτίμηση διαφόρων παραγόντων –δυσκολία πρόσβασης στο νησί, αδυναμία προσέγγισης μηχανημάτων στο μνημείο, το μεγάλο βάρος των αρχιτεκτονικών μελών -η μία μόνο παραστάδα ζυγίζει περίπου 11 τόνους  -οι δύσκολες καιρικές συνθήκες με έντονους ανέμους, η αισθητική παρέμβαση στο τοπίο, κ.ά..

 

Ε. Ετήσιες αποψιλώσεις και καθαρισμοί

Οι αποψιλώσεις θα πρέπει να γίνονται σε ετήσια βάση ώστε να διατηρηθεί η ευπρεπής εικόνα του μνημείου και των περιοχών ταξινόμησης των αρχιτεκτονικών μελών, τόσο για την προβολή του μνημείου όσο και για τη διευκόλυνση των εργασιών.

 

Στο νησί Δεσποτικό η διαδικασία της αναστήλωσης και ανάδειξης του αρχαϊκού ιερού του Απόλλωνα γίνεται όπως και τότε με ελάχιστες διαφοροποιήσεις. Μία ακόμη παράμετρος που προσδίδει ιδιαίτερη αξία σε ένα σπουδαίο εγχείρημα.

Το αρχαϊκό ιερό του Απόλλωνα, στο μεγαλύτερο ιερό των Κυκλάδων μετά από αυτό της Δήλου, βρίσκεται σε ένα ακατοίκητο νησί, το Δεσποτικό δίπλα στην Αντίπαρο, χωρίς σύγχρονες ανέσεις και διευκολύνσεις. Οι εργαζόμενοι στο έργο, τεχνίτες, μηχανικοί, αρχαιολόγοι, φοιτητές, νιώθουν έντονα την ιστορία να συνεχίζεται μέσα σε μία αδιατάραχτη φύση  δημιουργώντας από κοινού ένα αρμονικό σύνολο, ανέπαφο στους αιώνες.

Οι εργασίες αναστήλωσης του αρχαϊκού ναού και του εστιατορίου έχουν πρωταρχική σημασία για την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων αλλά και για τον επικεφαλής της ανάδειξής του, αρχαιολόγο Γιάννο Κουράγιο, αφού θα μετατρέψει το νησί Δεσποτικό σε ένα οργανωμένο αρχαιολογικό πάρκο υψίστης πολιτιστικής αξίας. Έως τότε, κάθε μέλος της ομάδας του Δεσποτικού θα εργάζεται κάτω από δύσκολες συνθήκες –κυρίως λόγω της γεωγραφικής θέσης του νησιού –στο ακατοίκητο νησί, χωρίς ρεύμα, χωρίς τη δυνατότητα μεταφοράς βαριών εργαλείων και υλικών με οποιοδήποτε άλλα μέσο εκτός από τα χέρια, με τις ίδιες μεθόδους που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι τεχνίτες έτσι και οι τεχνίτες μάρμαρου σήμερα, και οι δύο ωστόσο με ιδιαίτερο ζήλο και υποδειγματική ακρίβεια. Με εξαίρεση τη σημαντική συνδρομή της τεχνολογίας με τα ειδικά μηχανήματα cnc τα οποία παράγουν τρισδιάστατα μοντέλα στις διαστάσεις ενός αρχαίου αρχιτεκτονικού μέλους, τα χέρια των τεχνιτών είναι αυτά που χτίζουν, αναστηλώνουν, δημιουργούν το τελικό αποτέλεσμα σύμφωνα με τις οδηγίες του αρχιτέκτονα, ενώ την ίδια στιγμή όλη η ομάδα της αναστήλωσης μαζί με δεκάδες εθελοντές φοιτητές αρχαιολογίας από όλο τον κόσμο με την καθοδήγηση του Γιάννου Κουράγιου και των συνεργατών του προσφέρουν σπουδαία εργασία. Ο εθελοντισμός και η ιδιωτική πρωτοβουλία είναι υψίστης σημασίας για το Δεσποτικό που από το 2014, χωρίς να έχει ενταχθεί σε κάποιο κοινοτικό πρόγραμμα, βασίζεται στις ιδιωτικές χορηγίες.

Ο προγραμματισμός του έργου

Τον προσεχή Μάιο και Ιούνιο, η ομάδα του Δεσποτικού αναμένεται να εργαστεί για ένα μήνα για την αναστήλωση των κιόνων του ναού και του εστιατορίου, την τοποθέτηση ενός επιστυλίου του ναού, τη συνέχιση της παραστάδας, του κοινού τοίχου που μοιράζονταν ο ναός και το εστιατόριο, την αποκατάσταση του θυραίου τοίχου του ναού και του εστιατορίου. Τον προγραμματισμό του έργου ενδέχεται να τον διαφοροποιήσουν οι καιρικές συνθήκες ή και η δυσκολία στη μεταφορά του εξοπλισμού, αν και τα χρόνια της προσπάθειας έχουν αποδείξει πως όλα τα προβλήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν αρκεί το έργο να συνεχίζεται και θα συνεχίζεται έως ότου ολοκληρωθεί με το αστείρευτο πάθος των ανθρώπων που εργάζονται για αυτό και το μεράκι των ανθρώπων που το υποστηρίζουν έμπρακτα.

Η έκθεση «ΧΡΗΜΑ. Σύμβολα απτά στην αρχαία Ελλάδα» του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης παρουσιάζει ένα θέμα επίκαιρο πάντα και σε κάθε εποχή, ίσως εξαιρετικά επίκαιρο στις μέρες μας, με τρόπο τέτοιο που η αξία του χρήματος, έστω και για λίγο, εντοπίζεται σε αυτά που μαθαίνουμε για αυτό, σε αυτά που οι άνθρωποι ανά τους αιώνες επέλεγαν να αποτυπώσουν πάνω στο ψυχρό μέταλλο του νομίσματος.

Στην έκθεση ΧΡΗΜΑ μάθαμε πως οι άνθρωποι για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια έδιναν αγαθά για να πάρουν αγαθά. Στα ομηρικά χρόνια ο «αντιπραγματισμός» πραγματοποιούνταν με βόδια –εννιά βόδια έκαναν το όπλα του Διομήδη. Ωστόσο, το χρήμα αυτό δεν μπορούσε ούτε να αποθηκευθεί, ούτε και να διαιρεθεί. Έτσι, την εποχή του Χαλκού οι άνθρωποι επινοούν τα τάλαντα, 25κιλα μέταλλα σε σχήμα βοδιού, που μάλλον δύσκολα μετέφεραν και έκοβαν και «σούβλες» από σίδερο -σούβλες, οβελούς, οβολούς –με 6 σούβλες να κάνουν 1 δραχμή, αφού τόσες είχε υπολογιστεί ότι χώραγαν σε μία παλάμη (δράττω, δραχμή). Όμως για τα τάλαντα και για τους οβολούς δεν μπορείς να είσαι βέβαιος, ούτε για το πραγματικό τους βάρος ούτε για την ποιότητα του μετάλλου τους. Κάπως έτσι, προέκυψε το νόμισμα.

Το χρήμα που δεν σου εξασφαλίζει την ευτυχία

Μάθαμε πως το βασίλειο της Λυδίας τον 7ο αι. π.Χ., περίπου το 650π.Χ., γίνεται το πρώτο κράτος που κόβει νόμισμα από Ήλεκτρο (χρυσός με ασήμι). Ο Κροίσος γίνεται ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο, κόβει νομίσματα μόνο από χρυσό και μόνο από ασήμι (διμεταλλισμός) και όταν καλεί τον σοφό Σόλωνα για να επιβεβαιώσει την «ευτυχία» του, θυμηθήκαμε το «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε». Το ίδιο ακριβώς θυμήθηκε και ο Κροίσος την ώρα που ο Κύρος διέταξε να τον κάψουν ζωντανό και φώναξε «Σόλων, Σόλων», κάτι που σύμφωνα με τον μύθο μπορεί και να του έσωσε τη ζωή από το φόβο του Κύρου μην του συμβεί το ίδιο και αναγκαστεί και αυτός με τη σειρά του να επικαλεσθεί το όνομα του σοφού Σόλωνα. Θαυμάσαμε τον αμφορέα με τη σχετική εικόνα του Κροίσου πάνω στα ξύλα για την πυρά, που για πρώτη φορά βγήκε από το μουσείο του Λούβρου για να εξυπηρετήσει τους σκοπούς αυτής της σημαντικής έκθεσης.

Οι ελληνικές πόλεις ακολούθησαν με καθυστέρηση 20 ετών

Οι ελληνικές πόλεις κοντινές στη Λυδία, η Μίλητος, η Έφεσσος ξεκινούν τα δικά τους νομίσματα 20 χρόνια μετά. Ακολουθεί η Αίγινα το 570π.Χ., που κόβει στατήρες με τις περίφημες χελώνες της, η Αθήνα με τη θεά Αθηνά και την γλαύκα της, η Κόρινθος με τον φτερωτό Πήγασο. Ο πρώτος βασιλιάς που κόβει νομίσματα σε χρυσό στον ελλαδικό χώρο είναι ο Φίλιππος Β, ενώ τα τετράδραχμα του Αλέξανδρου γίνονται τα πρώτα «δολάρια» της εποχής αφού κόβονται κατά χιλιάδες σε όλες τις πόλεις που εξαπλώνει τη δύναμή του.

Χρήμα και Εμπόριο

Οι αρχαίες πόλεις κόβουν νομίσματα και τα στολίζουν ανάλογα με αυτό που εμπορεύονταν. Σύκα για τη Ρόδο –αξεπέραστα ακόμη και για τους Αθηναίους, μικρά ψαράκια για την Κίζυκο, γνωστή για την αλιεία της μικρασιατική πόλη κοντά στη Μικρά Φρυγία, άμπελο για τη Χίο που σφραγίζει τους αμφορείς με το κρασί της αναγράφοντας τον τόπο παραγωγής, το όνομα του παραγωγού και τη χρονιά που παράχθηκε, όπως κάνουμε σήμερα, και βγάζει ίδιο νόμισμα με τη σφραγίδα του αμφορέα.

Χρήμα και Τέχνη

Από τα νομίσματα αποκτάμε σαφή εικόνα για περίφημα γλυπτά της αρχαιότητας που έχουν καταστραφεί. Το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Ήρας στο Άργος, το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς στον Παρθενώνα, το άγαλμα της Ευπλοίας Αφροδίτη του Πραξιτέλη στην Κνίδο, τα φατνώματα (οροφές) από έναν από τους έξι περίφημους ναούς του Απόλλωνα στους Δελφούς από 1 από τα 10 σωζόμενα 3δραχμα των Δελφών. Από 4δραχμο διαπιστώνουμε πως ο Φίλιππος Β΄ γίνεται ο πρώτος θνητός που δεν περιμένει να πεθάνει για να τον απεικονίσουν στο νόμισμα, ενώ σε νομίσματα του 2ου αι. μ.Χ. η Αθήνα που δεν γεννά πλέον μεγαλεία, στηρίζεται στα παλιά (μάχη της Σαλαμίνας) για να στολίσει τα νομίσματά της.

Οι έννοιες, η προπαγάνδα, το χθες και το σήμερα

Στα νομίσματα απεικονίζονται αφηρημένες έννοιες, όπως η τύχη και ο πλούτος αλλά και μηνύματα προπαγάνδας, όπως τα νομίσματα που κόβουν όλοι οι επίγονοι του Αλέξανδρου, με την κεφαλή του, προσπαθώντας να αποδείξει ο καθένας για λογαριασμό του ότι αυτός ήταν ο ένας και μοναδικός διάδοχος. Ο Αλέξανδρος πάλι έκοβε νομίσματα με το κεφάλι του Ηρακλή, που όλως τυχαίως, ήταν ίδιο με το δικό του. Το ίδιο έκανε και ο Πύρρος, ο βασιλιάς της Ηπείρου, που έκοβε νομίσματα με την κεφαλή του Αχιλλέα που όλως τυχαίως για ακόμη μία φορά, το κεφάλι του ήταν ίδιο με το δικό του. Σε ταβέρνα της Δήλου που καταστράφηκε μαζί με όλο το νησί από τον Μιθριδάτη βρίσκουμε ανέπαφα 120 νομίσματα από όλη την ανατολική μεσόγειο στην κατοχή μιας πόρνης που δεν χρειάζονταν συνάλλαγμα για ανταμοιβή. Ωστόσο, σε κάθε αρχαία πόλη υπήρχε κέντρο συναλλάγματος όπου μπορούσες να ελέγξεις εάν τα νομίσματά σου ήταν κάλπικα ή αυθεντικά καθώς και να μετρήσεις τον όγκο αυτών που αγόραζες.

Ιερές ή μη, οι Τράπεζες ξεκινούν το 500π.Χ.

Οι άνθρωποι πάντα ίδιοι, τότε και τώρα, τα χρήματά τους είτε τα έκρυβαν, τα έθαβαν για την ακρίβεια, είτε τα έδιναν προς φύλαξη στα ιερά, όπου αυτά με τη σειρά τους τα δάνειζαν με τόκο, για το καλό του Θεού ή της Θεάς… Αργότερα, οι πολύ πλούσιοι κάνουν το ίδιο, φτιάχνουν ιδιωτικές τράπεζες, όπου φυλάσσουν και δανείζουν. Στην Ελληνιστική περίοδο το κράτος παίρνει σειρά και φτιάχνει και αυτό τράπεζες, ενώ σε επιγραφή που εκτίθεται στο μουσείο ανακαλύπτουμε κατάπληκτοι πως το δάνειο, ο τόκος, το κούρεμα των δανείων και τα κόκκινα δάνεια μετρούν εκατοντάδες χρόνια ζωής, κάνοντας την επικαιρότητα αρχαία ιστορία.

Λίγο πριν φύγετε, «κόψτε» το δικό σας νόμισμα

Επιλέξτε το νόμισμα της περιοχής που θέλετε, το μέταλλο της προτίμησής σας και φωτογραφηθείτε στολίζοντας το δικό σας νόμισμα με τη δική σας εικόνα. Αποστολή στο email σας και μόλις κόψατε νέο νόμισμα. Στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Έως τις 15 Απριλίου 2018. https://www.cycladic.gr/page/chrima?slide=1#